पर्वत जिल्ला भित्रका कुरा
के.वि.मसाल     8 months ago
पर्वत जिल्ला भित्रका कुरा

नेपालका भूगोललाई ३५ जिल्लामा विभाजन हुने समयमा पर्वत स्याङजा एउटै जिल्लामा पर्दथियो जस्लाई पश्चिम नंम्वर भन्ने गरिन्थो यसको सदर मुकाम स्याङजा नुवाकोटमा रहेको थियो अहिले पर्वत प्रदेश नम्वर मा पर्दछ पर्वतमा अहिले दुई नगरपालिका कुस्मा फलेवास भएको भने जलजला, पैयुँ, महाशिला, मोदी विहादी समेत पाचँ गाउँपालिका भउको

पर्वत जिल्लाको पाङमा भेटिएका अवशेष नेपालको सबैभन्दा पुरानो पाषणकालीन भएको प्रमाणित भएको पर्वत जिल्लाको पाङ ऐतिहासिक गाउँ हो यस गाउँलाई जोतिषको गाउँ पनि भन्ने गरिन्छ इट्टा बनाउने क्रममा भेटिएका ती अबशेषहरु पाच हजार बर्ष पुराना भएको पुरातात्विक बिभाग बाट प्रमाणित भएको माटो खन्दै जादा सानो गुफा पनि भेटिएको गुफामा भेटिएका माटोका भाडाहरु,साना मुगाहरु, तिर तथा भाला लगायतका सामाग्रीहरु पुरातात्विक बिभागमा राखिएको

पर्वत जिल्लालाई जगतमाता पार्वतीको जन्मस्थान मानिएको पार्वतीको जन्मस्थान हालको पर्वत जिल्लाको पाङ गाउँमा भएको मानिन्छ यसैको आधारमा पर्वत नामाकरण भएको पाइन्छ परापूर्व कालमा पर्वत जिल्लाको पातीचौरलाई पार्वती चोक पातीखोलालाई पार्वती गंगा भन्ने गरेको किम्वदन्ती रहेको पर्वत जिल्लाको सदरमुकाम कुश्मालाई प्रचिनकालमा कुशुमपुर भन्ने गरिन्थो प्रशस्त कुश तथा फलफुल पाईने स्थान भएको हुनाले माता पार्वतीले पार्वती गंगामा स्नान गरी कुशुमपुरबाट फलफुल टिपी गुप्तेश्वर गुफामा तपस्या गर्नु भएको बखतमा शिवजीले बरदान दिएको भन्ने भनाई रहेको कालान्तरमा कुशुमपुरबाट नाम बिस्तारै रुपान्तरित भै यस ठाउको नाम कुश्मा हुन पुगेको हो


पन्चासे डहरेको लेक यस क्षेत्रका संभावना बोकेका पर्यटकिय स्थल पनि पर्वत जिल्लामा रहेको सदरमुकाम कुश्मा पोखरा बाट ५८ कि।मि को दुरीमा रहेको कुश्माबजार अर्थात कुशुमपुर पर्यटकीय नगरीको रुपमा विकास हुँदै गइरहेको यसका लागि यहाँको प्राकृतिक सुन्दरता मात्रै होइन, मानव निर्मित संरचनाको पनि बिकास भएको कुश्मामा ओटा अग्ला लामा पुलका कारण पुलैपुलको सहरको रुपमा कुश्माबजारले अहिले आफ्नो परिचय बनाएको

टाढाबाट हेर्दा, कुश्मा, ज्ञादी, बलेवा फलेवास एउटै समथर उपत्यकाको रुपमा देख्न सकिन्छ झट्ट हेर्दा ठूलै उपत्याकाको झल्को दिने यो ठाउँ मोदी कालीगण्डकी नदीका कारण प्राकृतिक रुपमा विभाजन भएको मोदी उर्जा उत्पादनका लागि प्रख्यात भने कालीगण्डकी धार्मिक रुपमा पर्वतको ऐतिहासिक मल्लाज दरबार सय ५१ बर्षअघि मल्लकालीन समयमा बनेको माझफाटस्थित उक्त दरबार १९१८ सालमा तत्कालिन कर्णेल तेजबहादुर मल्लले निर्माण गरेका थिए नेपाली सेनाबाट निबृत्त भएपछि उनले भक्तपुरबाट कालीगढ मगाएर उक्त दरबार बनाएको भनाई पछिल्लो समयमा मल्लाज दरबार संरक्षित हुन सकेको थिएन अहिले आएर मल्लका वशंहरुले दरबार जिर्णेद्धाार गरेका छन मन्दिर भित्रका ऐतिहासिक हतियार, दरबारमा रहेका परम्परागत नाचगानका सामग्री, विभिन्न ऐतिहासिक नेपाली, हिन्दी, अंग्रेजी नेवारी भाषाका पुस्तकहरु भने हराएका छन


पर्वतको ऐतिहासिक कालखण्ड अध्ययन गर्ने हो भने यसको क्षेत्र विशाल थियो राजा मलेबमका पालामा पर्वत शक्तिशाली चौविसे राज्यमा मानिएको थियो पर्वत राज्य लाई उत्तर भोट, दक्षिण गुल्मी गल्कोट, पूर्वमा मोदीखोला पश्चिममा जुम्लासम्म आफ्नो क्षेत्र विस्तार गर्न सफल भएका थिए त्यतिबेलाको गण्डकी क्षेत्रको एक शक्तिशाली चौबिसे राज्यको रुपमा लिने गरिएको थियो यसरी इतिहासले विगतको पर्वत बाट वर्तमान पर्वत सानो भूगोलमा आएको पर्वत जिल्ला धवलागिरी अन्चलमा पर्दछ पर्वत जिल्ला कास्की, स्याङजा, म्याग्दी, बाग्लुङ जिल्लाको विचमा रहेको यस जिल्लाको कूल क्षेत्रफल ५३६।८६ वर्ग किलोमिटर रहेको उचाईका हिसावले समुन्द्रको सतहबाट ५२० मिटर उचाईमा रहेको सेतीवेणी देखि ३३०९ मिटर उचाईमा रहेको हम्पालको लेकसम्मको भूभाग यस जिल्लामा पर्दछ पर्वतको पश्चिमी भागमा कालीगण्डकी नदी, मध्यभागमा मोदी भएतापनि यी नदी बाट सिंचाईको उपयोग हुन पाएको छैन तर अन्य साना खोलाहरु लुंदी, लस्ति, पाति, रति, जहरे, मल्याङगदी, चर्दी, लमाय, वाच्छा, सेती लगाएतका खोलाहरु भने सिंचाईका मुख्य स्रोत बनेको